Op 9 september 1860 kreeg Damme bezoek van twee ministers. Met een rijtuig raakten ze er niet: de stad had toen nog geen enkele steenweg. De overheden en de genodigden stapten in de namiddag in Brugge op het kleine stoombootje dat elke dag tussen Brugge en Sluis voer. Voor al dat volk was het bootje te klein, dus sleepte het drie andere boten mee over de vaart.
Op de Markt wachtte hen een nieuw standbeeld van Jacob van Maerlant, de dichter die in de dertiende eeuw schepenklerk van Damme was. ’s Avonds bracht dezelfde stoomboot de genodigden terug naar Brugge. Pas in 1863 kreeg Damme een steenweg naar Lapscheure, deels aangelegd op de oude Sluise Dijk.
Het stadsbestuur wilde een beeld op de Markt
Het idee kwam van het Damse stadsbestuur. De Belgische regering bekrachtigde het plan bij koninklijk besluit van 15 mei 1859. De opdracht ging naar de Brugse beeldhouwer Hendrik Pickery (1828-1894). Provinciearchitect P. Buyck (1805-1877) tekende het voetstuk en zette er zijn naam op.
Pickery maakte een mijmerende Maerlant in natuursteen, met een stapel boeken naast zich. Het beeld lijkt sterk op dat van Hans Memling op de Woensdagmarkt in Brugge. Volgens heemkundige Jan Lavaert zocht Pickery zijn inspiratie bij Dante. Het beeld staat op een achtzijdige sokkel met spitsboognissen en driepassen. Rond het voetstuk stond een hoog ijzeren hek, ook achtzijdig. Dat hek werd in 1960 weggehaald.
Een graf dat niemand terugvond
Maerlant vestigde zich rond 1266 in Damme. Als schepenklerk schreef hij er zijn grote werken, onder meer Der naturen bloeme, de Rijmbijbel (1271) en de onvoltooide Spiegel historiael. Hij stierf rond 1292 in Damme en werd begraven onder de toren van de Onze-Lieve-Vrouwekerk.
Toen men in de negentiende eeuw in die kerk naar zijn graf zocht, vond men zerk noch gebeente, schreef Lavaert. De oorspronkelijke grafsteen was al eeuwen weg. Volgens de inventaris van Onroerend Erfgoed leidde net die steen in de zeventiende eeuw, door een verkeerde lezing, tot de Uilenspiegeltraditie in Damme. In 1893 kwam er in de kerk een nieuwe gedenksteen, opnieuw van Pickery.
De belangstelling voor Maerlant was in de negentiende eeuw opgeleefd, vooral door de literatuurhistoricus Jan Frans Willems. Het jonge België zocht ook historische figuren om op een sokkel te zetten. Het land was toen amper dertig jaar onafhankelijk, en die onafhankelijkheid had Damme eerst last bezorgd: in 1830 sloot Nederland de afwatering van de Damse polders af.
Geboren in 1235, volgens de sokkel
Op een banderol aan de westkant stond oorspronkelijk: “Jacob van Maerlant, die vader es der Dietsche dichtren algader. Men gaf hem reeds in zynen tyd dezen eerenaam.” Daaronder volgden de jaartallen: geboren in 1235, gestorven in 1300, standbeeld opgericht in 1860. Die tekst is vandaag niet meer leesbaar. De jaartallen houden ook geen stand meer: de inventaris houdt het op een geboorte rond 1220 of 1225 en een dood rond 1292. De eretitel zelf komt volgens Lavaert van Jan van Boendale, een bewonderaar van Maerlant.
In vierentwintig uur weer recht
Het beeld heeft niet altijd recht gestaan. Kunstsmid Frans-Wiro Van Hinsberg, die sinds 1947 aan de Noordvaartdijk in Damme woonde, zette het verzakte beeld in vierentwintig uur weer recht. Zijn vrouw Odette Neyt vertelde later dat hij daarvoor zelfgemaakte werktuigen gebruikte en hulp kreeg van een gemeentearbeider. Hij werkte “volgens de oude beproefde methode van de Egyptenaren”, zei ze. Dezelfde Van Hinsberg herstelde in 1959 en 1960 ook het vijftiende-eeuwse uurwerk van het stadhuis.
Het beeld van Maerlant staat nog altijd op de Markt, voor het gotische stadhuis uit 1464-1467, en is sinds februari 2012 beschermd als monument.
Meer nieuws uit Damme? Volg Lokaal Nieuws Damme op Facebook.
Dank voor de correcte omschrijving. Het waardevolle beeld door Pickery is dringend aan herwaardering toe. Het zal toch niet zijn dat wij onze grote dichter compleet laten ‘wegsmelten’ ?
Samen met het stadhuis verdient hij evenzeer een restauratie.