Op 15 augustus 1566 sloegen beeldenstormers de vensters uit de abdijkerk van Onze-Lieve-Vrouw-ter-Duinen in Koksijde. Wat eeuwenlang een van de machtigste cisterciënzerabdijen van de Lage Landen was, kreeg die zomer een klap waarvan de site in de duinen nooit meer herstelde.
De Duinenabdij was rond 1107 begonnen als kluizenaarsgemeenschap rond de Franse monnik Ligerius. In 1128 organiseerde abt Fulco de stichting met grafelijke steun. Tien jaar later, in 1138, trad de gemeenschap toe tot de cisterciënzerorde van Cîteaux. Onder abten als Robrecht van Brugge en Idesbald van der Gracht groeide het complex uit tot een regionaal machtsbastion met uithoven van Duinkerke tot Zeeland.
Vensters sneuvelden, goederen verdwenen
In de middeleeuwse bloei telde de abdij volgens onderzoekers bijna vijfhonderd koormonniken en lekenbroeders. Het domein reikte over tienduizend hectare. Op 15 augustus 1566 troffen beeldenstormers Ten Duinen. De vensters van de abdijkerk sneuvelden. Nadien bleef een glasmaker anderhalf jaar aan het werk om de schade te herstellen.
Dat herstel was tijdelijk. In 1578 werden de bezittingen verbeurdverklaard en door Orangisten verkocht. De gebouwen raakten in verval, werden afgebroken voor herbruikbare steen en verdwenen onder het loopduin van de Hoge Blekker. De gemeenschap zocht tijdelijk onderdak op het uithof Ten Bogaerde en verhuisde in 1627 definitief naar Brugge.
Pourbus tekende wat er nog stond
Pieter Pourbus schilderde in 1580 een plan van de abdij. Dat werk, bewaard in het Groeningemuseum in Brugge, toont hoe het complex er kort na de godsdiensttroebelen uitzag. Archeologen gebruikten het later als topografische sleutel toen ze de fundamenten opnieuw blootlegden.
Systematische opgravingen startten in 1949. Sinds 23 december 1986 is de archeologische site beschermd als monument. Aan de Koninklijke Prinslaan liggen vandaag de bakstenen grondvesten van kerk, pand en lekenbroedersgebouw open in het zand. De Duinenabdij is geen levend klooster meer, maar wel de plek waar Koksijde zijn middeleeuwse kern nog zichtbaar houdt.
