Op 17 oktober 1967 bleef het stil rond de Z.443 Mercator. De Zeebrugse vissersboot was zes dagen eerder uitgevaren, maar tijdens een uitzonderlijk zware storm op de Noordzee kwam er geen nieuws meer van het schip. Vijf mannen waren aan boord.
Ze kwamen nooit terug.
Voor hun families betekende de ramp meer dan het verlies van een echtgenoot, vader, broer of familielid. Omdat de Z.443 Mercator niet werd teruggevonden, bleven ook de laatste uren van het schip onbekend. Geen wrak. Geen definitieve oorzaak. Geen plek op zee waarvan met zekerheid kon worden gezegd: daar ligt ze.
Bijna zestig jaar later blijft dat precies wat deze ramp zo aangrijpend maakt.
Een Zeebrugse vissersboot uit een andere tijd
De Mercator was een typische Belgische visserstreiler uit de jaren vijftig en zestig. Het schip werd in 1952 gebouwd op de werf H. Zwart en stond in Zeebrugge ingeschreven onder nummer Z.443. De roepnaam was OPRQ.
Met een bruto tonnenmaat van 73,6 ton was het geen groot schip. De Mercator was uitgerust voor de visserij met plankennetten of bordennetten.
Doorheen haar loopbaan veranderde ook de technische uitrusting. In de vlootgegevens worden onder meer radiotelefonie, een richtingzoeker, een ultrasonore dieptemeter en later een Decca Navigator vermeld. Ook het motorvermogen werd verhoogd, van aanvankelijk 240 pk naar later 380 pk.
Dat klinkt vandaag misschien behoorlijk uitgerust, maar de werkelijkheid op zee was toen totaal anders dan nu. Moderne gps, satellietcommunicatie, AIS en hedendaagse noodbakens bestonden niet in de vorm waarin vissers die vandaag kennen.
Wanneer een schip in zwaar weer niet meer antwoordde, kon de onzekerheid snel groot worden.
Op 11 oktober vertrokken uit Zeebrugge
De Mercator vertrok op 11 oktober 1967 vanuit Zeebrugge voor een nieuwe visreis.
Zes dagen later trok een zware storm over de Noordzee. Op de ochtend van dinsdag 17 oktober kwam er geen bericht meer van het schip.
De situatie werd snel onrustwekkend.
Historische registraties koppelen de verdwijning aan een vermoedelijke positie van 53°30’ noorderbreedte en 04°20’ oosterlengte. Het bleef bij een vermoedelijke positie. Het schip zelf werd niet gelokaliseerd.
Wat er precies met de Mercator gebeurde, is daardoor nooit met zekerheid vastgesteld.
Bij zwaar stormweer kunnen op een vissersvaartuig verschillende zaken misgaan. Water kan binnendringen, materiaal kan beschadigd raken en een schip kan door een zware golf in moeilijkheden komen. Maar voor de Mercator zijn dat hypotheses.
Zonder wrak en zonder technisch onderzoek kan niemand met zekerheid zeggen hoe de laatste minuten aan boord zijn verlopen.
Vijf mannen kwamen niet meer thuis
De ramp kostte vijf mensen het leven.
In de historische registraties worden deze namen met de Mercator verbonden:
- Leopold Desmidt
- Louis De Groote
- Karel Verbeke
- Léon Snauwaert
- Léon Van Torre
Voor Zeebrugge waren het geen namen in een register. Het waren mannen uit een vissersgemeenschap waarin de zee voor veel gezinnen tegelijk werk, inkomen en gevaar betekende.
Van Léon Van Torre is gedocumenteerd dat hij 37 jaar was toen hij omkwam. Hij was vanuit Zeebrugge met de Z.443 uitgevaren.
Voor de nabestaanden begon na de storm een ander soort wachten. Eerst op nieuws. Daarna op een spoor. Uiteindelijk op een antwoord dat niet meer kwam.
Geen wrak, geen laatste antwoord
Dat maakt een verdwijning op zee anders dan veel andere rampen.
Wanneer een schip niet wordt gevonden, blijft er onzekerheid bestaan over wat er precies is gebeurd. Families weten dat hun geliefden niet terugkomen, maar krijgen geen volledig beeld van de laatste uren.
Ook een duidelijke plaats van afscheid ontbreekt.
De Noordzee werd zo tegelijk de plek van de ramp en het graf van de vijf mannen, zonder dat iemand exact kon aanwijzen waar.
Voor vissersfamilies aan de kust zijn zulke verhalen deel van een geschiedenis die vaak dichterbij ligt dan oude jaartallen doen vermoeden. Achter ieder scheepsnummer zaten mensen. Gezinnen die thuis wachtten. Kinderen die hun vader verwachtten. Collega’s die wisten wat slecht weer op zee kon betekenen.
De Z.443 Mercator werd een van die schepen die uit de haven vertrokken en alleen nog in verhalen terugkeerden.
Een open wonde in de Zeebrugse vissersgeschiedenis
De ramp met de Mercator past in een tijd waarin de zeevisserij veel gevaarlijker was dan vandaag. Schepen waren kleiner, communicatie was beperkter en bij zwaar weer kon de afstand tussen schip en wal plots enorm worden.
Maar cijfers en techniek vertellen maar een deel van het verhaal.
Wat in Zeebrugge bleef, waren vijf lege plaatsen.
Bijna zestig jaar later kennen we de naam van het schip, het nummer op de boeg, de namen van de mannen en de vermoedelijke positie waar het misging.
Wat we niet kennen, zijn hun laatste momenten.
Misschien is dat precies waarom de Z.443 Mercator nog altijd een verhaal van hier is. Niet alleen omdat ze uit Zeebrugge vertrok, maar omdat vijf families achterbleven met een vraag waarop de Noordzee nooit een antwoord gaf.
