Op 16 oktober 2023 trof de schipper van de N.116 Nostalgie zijn schip rond acht uur ’s morgens aan op de bodem van de Nieuwpoortse visserskaai. Een combinatie van zeer laag tij, oostenwind en de zuigende werking van het slijk had het houten vaartuig tegen de kademuur gedrukt. Enkele boordplanken verschoven amper een paar millimeter, maar dat was voldoende om snel water binnen te laten.
Het was een pijnlijke wending in het verhaal van de N.116 Nostalgie in Nieuwpoort. Het schip had tientallen jaren in de beroepsvisserij gevaren en was net aangekocht om als varend erfgoed bewaard te blijven. In plaats van bezoekers aan boord te ontvangen, moest plots worden uitgezocht of een van de laatste houten vissersvaartuigen van zijn generatie nog kon worden gered.
Van gewone vissersboot tot zeldzaam erfgoed
Toen het schip in 1961 bij scheepswerf De Graeve in Zeebrugge werd gebouwd, was er nog weinig uitzonderlijks aan. Langs de Belgische kust voeren honderden houten vissersvaartuigen. De latere Nostalgie was 17 meter lang en 4,95 meter breed en kreeg een Bolnesmotor van 120 pk.
Eerste eigenaar Raphaël Beyen schreef het schip in Oostende in als O.116 Lucie-Jenny, genoemd naar zijn vrouw Lucienne Blondé. De boot begon als zijtrawler, waarbij het vistuig langs de zijkant werd gebruikt. In 1967 werd het schip aangepast voor de boomkorvisserij.
Daarna wisselde het verschillende keren van eigenaar en naam. Marcel Bouillart kocht de O.116 in 1975 en doopte haar Caroline, naar zijn dochter. Hij hield het vaartuig meer dan dertig jaar. In 2008 kwam het schip bij diezelfde Caroline Bouillart en haar partner Michel Deley terecht.
Een belangrijke overgang volgde in 2015. Sam Zwertvaegher en Diederik Jacobs kochten het schip om zelfstandig te gaan vissen en brachten het naar Nieuwpoort. Daardoor veranderde de O van Oostende in de N van Nieuwpoort. Ook de naam wijzigde opnieuw: voortaan heette de boot Nostalgie.
Die naam kreeg gaandeweg steeds meer betekenis. De houten vissersschepen die in de jaren zestig nog alledaags waren, verdwenen één voor één uit de beroepsvloot. De N.116 bleef varen en werd daardoor bijna ongemerkt een overlevend stuk kustgeschiedenis.
Na 59 jaar stopt het echte visserswerk
In 2020 kwam het schip in handen van reder Eddie Cattoor. De visrechten werden overgezet en de N.116 verdween uit de commerciële vissersvloot. Daarmee kwam na ongeveer 59 jaar een einde aan haar carrière als beroepsvaartuig.
Het schip zelf bleef echter bestaan. Cattoor liet het gebruiken voor recreatieve garnalenvangst en de historische waarde van het houten vaartuig werd officieel erkend. Uiteindelijk kocht de gemeente Koksijde de N.116 in 2022 als museumschip voor het NAVIGO Visserijmuseum.
Het plan ging veel verder dan een boot ergens op het droge tentoonstellen. De Nostalgie moest opnieuw varen en vanuit Nieuwpoort toegankelijk worden voor bezoekers. Zo kon het publiek niet alleen naar een oud vissersschip kijken, maar ook ervaren hoe zo’n schip aanvoelde en functioneerde.
En toen kwam 16 oktober 2023.
Eén dag om een bergingsoperatie op te zetten
Een eerste poging om de gezonken Nostalgie leeg te pompen met hulp van het reddingsschip Provider bleek onvoldoende. Het water kwam opnieuw binnen en het schip zakte weer weg. Omdat een houten romp die langdurig onder water blijft bijkomende schade kan oplopen, werd meteen een grotere operatie voorbereid.
Op 17 oktober stonden een gespecialiseerde bergingsmeester, duikers, zware pompen en een kraan met een hefvermogen tot 300 ton klaar aan de visserskaai. De duikers brachten twee hijsbanden rond het schip aan. Daarna werd tegelijk gehesen en gepompt, zodat het gewicht van het water de houten constructie tijdens de berging niet zou beschadigen.
Langzaam kwam de N.116 opnieuw boven. Nadat het grootste deel van het water verdwenen was, kon het schip volledig uit de haven worden getild en op steunen worden geplaatst.
Het schip was gered, maar de restauratie zou veel verder moeten gaan dan het herstellen van enkele planken. De motor, elektriciteit en hydrauliek hadden schade opgelopen. Ook de houten romp en historische lieren waren aan een grondige restauratie toe.
Meer dan een miljoen euro voor de restauratie
Op 10 juni 2024 werd een beheerspremie van 1.177.063,80 euro toegekend voor de restauratie. De bedoeling was niet om de Nostalgie alleen mooi te maken, maar om haar opnieuw als een veilig en vaarklaar vissersschip op te bouwen.
Dat betekende dat het schip naar een gespecialiseerde werf moest. Zelf naar Oostende varen was onmogelijk: de motor was beschadigd en de romp kon de tocht niet zelfstandig maken. Voor vervoer over de weg was het vaartuig dan weer te groot en te kwetsbaar.
Daarom werd rond de Nostalgie een metalen draagconstructie gebouwd. Op 29 oktober 2024 werd het geheel op een ponton gezet en door een sleepboot van Nieuwpoort naar Oostende gebracht. Bij scheepswerf BEMA begon daarna de eigenlijke restauratie, met gespecialiseerd houtwerk aan de historische romp.
Op 21 oktober 2025 volgde een belangrijk moment. Na maanden herstel kon het onderwaterschip opnieuw te water worden gelaten. Beschadigde delen van de romp waren vervangen, de planken waren opnieuw dichtgemaakt en ook onder meer schroef en roer waren aangepakt.
Daarmee was het werk nog niet afgelopen. De machinekamer, elektriciteit, masten, lier en het interieur moesten verder worden opgebouwd. Toch dreef het schip opnieuw op eigen romp.
Straks opnieuw aan de Nieuwpoortse visserskaai
Uiteindelijk moet de N.116 Nostalgie in Nieuwpoort opnieuw haar vaste plaats krijgen. Koksijde en Nieuwpoort werken daarvoor samen aan een toegankelijke ligplaats met ponton. Bezoekers moeten het schip kunnen bekijken en later zijn ook rondvaarten in de Nieuwpoortse haven voorzien.
Daarmee krijgt een vissersboot die in 1961 volstrekt alledaags leek een heel andere betekenis. De houten vloot waarvan de Nostalgie deel uitmaakte, verdween bijna volledig. Precies daardoor werd het schip dat tientallen jaren gewoon zijn werk deed uiteindelijk erfgoed.
Het meest merkwaardige hoofdstuk kwam pas daarna. Net toen men besloot dat de Nostalgie niet verloren mocht gaan, verdween ze letterlijk naar de bodem.
Een dag later werd ze opnieuw bovengehaald. Sindsdien wordt plank voor plank gewerkt aan een tweede leven.
