Wie vandaag voor de OD.1 Martha staat in het NAVIGO Visserijmuseum in Oostduinkerke, kijkt naar een groot houten kustvissersvaartuig. Maar de naam op de romp voert veel verder terug dan het museumschip zelf.
Martha was een meisje uit de vissersfamilie Legein. Ze werd geboren in 1924 en overleed amper vier jaar later aan valse kroep. Haar vader Louis gaf haar naam aan zijn vissersboot. Bijna een eeuw later is die naam nog altijd aanwezig in Oostduinkerke.
Daarachter zit tegelijk het verhaal van een familie waarin de zee generaties lang bijna vanzelfsprekend bij het leven hoorde.
Acht generaties vissers in één familie
De wortels van de familie gaan volgens NAVIGO terug tot het einde van de zeventiende eeuw. Petrus Laheyn was toen al als visser actief in Oostduinkerke.
Generaties later kreeg de familie Legein een bijnaam die in de streek bleef hangen: de Biksjes.
Die naam ontstond bij Rochus Legeyn, geboren in 1819. Hij maakte zijn reizen naar IJsland met rederij Beck. In het West-Vlaams verbasterde dat tot ‘Biksjes’.
Voor Camiel Legein was de visserij dan ook geen onbekende wereld.
Hij werd op 6 maart 1922 geboren als zoon van Louis Legein en Maria Seys, in een gezin met vijftien kinderen. Vijf van hen stierven al op jonge leeftijd.
Ook Martha hoorde bij dat gezin.
Op een familiefoto die NAVIGO bewaart, staat ze als klein meisje met een grote strik in het haar. Haar leven was kort, maar haar naam zou veel langer meegaan.
Vader Louis noemt zijn schip naar Martha
In 1929 kocht Louis Legein een vissersvaartuig dat zes jaar eerder in Oostduinkerke was gebouwd. Het schip was volgens het museum de enige vissersboot die op dat plaatselijke timmerwerfje van Pylyser werd gebouwd.
Louis gaf het de naam van zijn overleden dochter: Martha.
Het kreeg het kenteken OD.1 Martha.
Enkele jaren later zette ook Camiel zijn eerste stappen in het vissersberoep. In 1936, amper veertien jaar oud, begon hij als scheepsjongen op het schip van zijn vader.
Daarmee zette hij een familietraditie voort die toen al eeuwen oud was.
Camiel bleef ruim dertig jaar in de visserij werken. Hij behaalde in 1943 zijn diploma als motorist en in 1949 dat van schipper ter visserij.
De zee bleef zijn werkplek tot rugklachten hem in 1972 dwongen om ermee te stoppen.
Een ongeval brengt zijn zoon even naar zee
Zelfs bij de volgende generatie dook de visserij nog even op.
In 1965 raakte Camiel gewond bij een ongeval met de vislier. Hij verloor daarbij een deel van zijn pink en kon tijdelijk niet uitvaren.
Zijn zoon Gilbert sprong in.
Voor twee visreizen nam hij de plaats van zijn vader in. Daarna koos hij definitief voor een ander leven. Gilbert werd ingenieur bouwkunde.
Volgens NAVIGO kwam daarmee na acht generaties een einde aan de visserslijn binnen dat gezin.
Camiel zelf overleed op 15 januari 1982.
Zijn band met de visserij bleef wel tastbaar. Het museum bewaart onder meer foto’s, monsterboekjes en een borstbeeld van hem.
Dat beeld kwam er op een opvallende manier. Kunstenaar Piet Florizoone zag Camiel op een avondmarkt en vond dat hij het hoofd van een visser had. Hij wilde er een borstbeeld van maken.
Het kunstwerk kwam uiteindelijk in de museumcollectie terecht.
Het museumschip is niet het oorspronkelijke schip van Louis
Bij het verhaal van de OD.1 Martha hoort één belangrijk onderscheid.
Het schip dat bezoekers vandaag in NAVIGO zien, is niet hetzelfde vaartuig waarop Camiel op zijn veertiende begon te werken.
De oorspronkelijke Martha van vader Louis werd rond 1943 uit de vaart genomen.
Het huidige museumschip had eerder andere kentekens en namen: Z.53, Z.451 en N.451 Gilbert-Robert. Het voer ongeveer drie decennia in de kustvisserij en werd ingezet voor onder meer haring, sprot, garnaal en platvis.
In 1974 kwam dat vaartuig op het droge terecht bij het Nationaal Visserijmuseum.
Daar kreeg het opnieuw de naam OD.1 Martha, als herinnering aan het Oostduinkerkse visserijverleden en aan de familie Legein.
Zo ging een naam die oorspronkelijk door een vader aan zijn schip was gegeven ter herinnering aan zijn overleden dochter over op een ander historisch vaartuig.
Van binnenplein naar centrale plek in het museum
Jarenlang stond het schip buiten op het binnenplein van het museum.
Dat veranderde na een grote renovatie.
Op 24 juni 2006 werd het vaartuig naar binnen gebracht. Sindsdien groeide het uit tot een centraal stuk van de museumopstelling.
Ook na de jongste vernieuwing van NAVIGO bleef het schip behouden als een van de belangrijkste collectiestukken. Bezoekers kunnen het vandaag van verschillende niveaus bekijken.
Het vaartuig toont hoe een houten kustvissersboot er ten tijde van de Tweede Wereldoorlog kon uitzien.
Maar alleen naar het hout, de romp en het vissersmateriaal kijken, vertelt niet het hele verhaal.
Achter die letters op het schip zit een familiegeschiedenis. Van Petrus Laheyn in de zeventiende eeuw tot Camiel die als veertienjarige scheepsjongen begon. Van een vader die zijn dochter verloor tot een naam die generaties later nog in hetzelfde vissersdorp zichtbaar is.
Martha zelf werd maar vier.
Haar naam verdween niet.
