Duikers haalden meer dan 8.000 loden visgewichten van twee historische scheepswrakken voor Nieuwpoort. Samen goed voor ruim 2,5 ton lood. De vondst doet ook vragen rijzen over alle wrakken voor onze kust, waar soms al tientallen of honderden jaren wordt gevist.
Op de SS Kilmore en de LTV West-Hinder, twee beschermde wrakken op ongeveer 30 kilometer voor Nieuwpoort, werden tijdens verschillende opruimacties in totaal 8.177 loden visgewichten verzameld. Samen wegen ze 2.549 kilogram.
De SS Kilmore zonk in 1906. De LTV West-Hinder volgde in 1912. Meer dan een eeuw later ligt rond beide wrakken dus niet alleen materiaal van de schepen zelf, maar ook afval dat er later terechtkwam.
De hoeveelheid vislood valt daarbij bijzonder op.
Duizenden stukken lood rond twee wrakken
De gewichten werden tussen 2019 en 2022 door duikers verzameld. Het ging dus niet om één uitzonderlijke vondst tijdens één duik, maar om materiaal dat tijdens meerdere opruimacties boven water kwam.
Hengelaars gebruiken lood om hun lijn naar de zeebodem te brengen. Rond een wrak kan een lijn blijven vasthaken. Breekt die af, dan blijven het gewicht en ander hengelmateriaal op de bodem achter.
Dat proces kan zich jarenlang herhalen.
Bij de SS Kilmore en de West-Hinder heeft dat geleid tot duizenden teruggevonden loden gewichten. De inventaris van beide wrakken is volgens de onderzoekers de grootste gedocumenteerde verzameling vislood afkomstig van scheepswrakken in het Belgische deel van de Noordzee.
En wat met de andere wrakken?
De vondst krijgt extra betekenis omdat de SS Kilmore en de West-Hinder lang niet de enige historische wrakken voor onze kust zijn.
Onder water liggen ook andere bekende schepen en oorlogswrakken, waaronder de Duitse onderzeeërs U-11 en UB-29, de Britse HMS Brilliant, de Franse torpedoboot Branlebas, HM Motor Launch 561 en het achttiende-eeuwse ’t Vliegent Hart.
Daarnaast zijn er nog andere wrakken en wraksites verspreid over het Belgische deel van de Noordzee.
Hoeveel verloren vislood zich rond die plaatsen heeft verzameld, weten we niet.
De 2.549 kilogram van Nieuwpoort zomaar doortrekken naar alle wrakken zou ook verkeerd zijn. Niet ieder wrak wordt even vaak bevist. De ligging, ouderdom en omstandigheden verschillen sterk.
Maar de cijfers van deze twee wrakken tonen wel hoeveel materiaal zich op één plek kan ophopen.
Wrakken zijn aantrekkelijke visplaatsen
Oude scheepswrakken worden na verloop van tijd ook leefgebied voor vissen en andere zeedieren. Precies daardoor zijn dergelijke plaatsen interessant voor zeehengelaars.
Dat heeft een keerzijde.
Waar vaak wordt gevist, kan ook materiaal verloren gaan. Een loodgewicht dat vandaag afbreekt, verdwijnt niet zomaar. Het kan jarenlang op of naast het wrak blijven liggen.
Bij wrakken die al vele tientallen jaren als visplaats worden gebruikt, kan die opeenstapeling aanzienlijk worden.
De vondst voor Nieuwpoort maakt daarom vooral duidelijk hoeveel we van andere wraksites nog niet weten.
Lood blijft op de zeebodem achter
Het gaat bovendien niet alleen om zichtbaar afval.
Lood is een giftig metaal. Wanneer het lange tijd in het zeemilieu blijft liggen, kan het langzaam stoffen afgeven aan de omgeving. Daarom wordt ook gezocht naar alternatieven voor traditionele loden visgewichten.
De onderzoekers brachten niet alleen de totale hoeveelheid in kaart, maar bekeken ook welke soorten en formaten van gewichten rond de twee wrakken werden gevonden.
Dat kan helpen om alternatieven te ontwikkelen die ook voor hengelaars bruikbaar blijven.
Een verborgen afvalberg onder water?
De SS Kilmore en de LTV West-Hinder geven voorlopig een uitzonderlijk gedetailleerd beeld van wat zich rond twee wrakken heeft verzameld.
Maar voor veel andere oude wrakken bestaat zo’n inventaris niet.
Daarom blijft één vraag boven water komen: zijn deze twee wrakken uitzonderingen, of ligt rond andere historische schepen voor onze kust eveneens een grote hoeveelheid verloren vislood?
Zolang andere wrakken niet op dezelfde manier worden onderzocht en opgeruimd, blijft het antwoord onder water liggen.
