Strandgangers letten deze zomer beter op wanneer ze langs de vloedlijn lopen of pootjebaden. Het VLIZ-strandobservatienetwerk SeaWatch-B meldt al een tijdje dat de kleine pieterman opvallend talrijk aanwezig is in het strandwater.
De aantallen liggen zeven keer hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. Wie de branding in gaat, draagt daarom best watersandalen. Een steek is niet levensbedreigend, maar kan wel zeer pijnlijk zijn.
Giftig visje ligt ingegraven in het zand
De kleine pieterman is een visje van 10 tot 15 centimeter dat voorkomt in de Noordzee. Overdag leeft het ingegraven in de zeebodem. In het zomerhalfjaar zit het ook in de branding, net waar strandgangers vaak met blote voeten door het water stappen.
Wie per ongeluk op het visje trapt, kan gestoken worden door de stekels van de zwarte rugvin of door stekels aan het kieuwdeksel. Daarbij komt gif in de voet of het been terecht.
Volgens de metingen van het VLIZ-strandobservatienetwerk SeaWatch-B gaat het gemiddeld om één visje per zeventig vierkante meter. Omgerekend komt dat neer op ongeveer honderd pietermannen op de oppervlakte van een voetbalveld. De kans op een ontmoeting is daardoor duidelijk groter dan vroeger.
Vooral pootjebaders lopen risico
Voor strandgangers is de boodschap eenvoudig: wie blootsvoets de branding in gaat, loopt meer risico. Watersandalen verminderen de kans op een steek bijna volledig.
Een steek veroorzaakt meestal meteen felle, uitstralende pijn. Ook zwelling, tintelingen, misselijkheid, hartkloppingen, buikpijn, hoofdpijn, koorts of braken kunnen voorkomen. De pijn kan lang aanhouden.
Wie gestoken wordt, neemt best zo snel mogelijk contact op met de strandreddingsdienst. Zeker wanneer niet duidelijk is of het om een pieterman gaat of om een wond door een scherp voorwerp, is voorzichtigheid beter dan afwachten.
Warmte helpt bij behandeling
Het gif van de pieterman breekt af onder invloed van warmte. Daarom is snelle behandeling belangrijk. Het getroffen lichaamsdeel wordt best 20 tot 90 minuten in warm water gehouden. Dat water mag warm zijn, maar niet verbranden. De maximumtemperatuur ligt rond 45 graden.
Ook een haardroger kan helpen, zolang de warmte draaglijk blijft. Nadien moet de wonde ontsmet worden. Een pijnstiller kan verlichting brengen.
Hoe sneller de warmtebehandeling start, hoe beter ze werkt.
Warmer strandwater speelt mogelijk mee
De opvallende toename heeft mogelijk te maken met de hogere watertemperaturen. De kleine pieterman houdt van warmer water. De Noordzee is de voorbije zestig jaar ongeveer 2 graden warmer geworden. Dit jaar bereikte het strandwater al vroeg in de zomer temperaturen van 20 tot 22 graden.
Daarmee krijgt deze soort extra kansen in de ondiepe kustzone.
Opvallend is ook dat veel kleine pietermannen die sinds april in het strandwater zijn gevonden, besmet zijn met een parasitaire pissebed. Die wordt ‘tongbijter’ genoemd. De parasiet bijt zich vast in de tong van de vis en leeft van weefsel en bloed.
De soort werd in 2020 voor het eerst aan de Belgische kust gemeld.
Burgerwetenschap aan zee
SeaWatch-B is een burgerwetenschapsproject van het Vlaams Instituut voor de Zee. Sinds 2014 volgen opgeleide vrijwilligers vier keer per jaar de toestand van het strand en de ondiepe Noordzee op.
Ze meten onder meer strandbezoek, zeewatertemperatuur, zee- en strandleven, vervuiling en jonge duinvorming. Daardoor krijgt het VLIZ-strandobservatienetwerk SeaWatch-B een beter beeld van hoe de kust verandert.
Voor wie deze zomer naar het strand trekt, is de praktische les duidelijk: kwallen zijn niet het enige om op te letten. In de branding kunnen watersandalen veel pijn voorkomen.
