Voor veel arbeiders uit Dudzele, Lissewege, Sijsele en andere dorpen betekende werken in de vaart rond 1900 een kans op een beter loon. Bij het graven van het huidige Boudewijnkanaal verdienden ze soms dubbel zoveel als op het land. Maar dat harde werk bracht ook spanning mee: lange voettochten, logement op strozakken, drankmisbruik en zelfs een werkstaking bij de werken van Brugge-Zeehaven.
Van boerenwerk naar vaartwerk
Het graven van het Boudewijnkanaal begon in 1896 en werd voltooid in 1907. In die jaren werkten veel mannen nog bij boeren. Voor dagen van twaalf uur of langer kregen ze amper 2 frank per dag.
Aan de vaart lag dat anders. Daar konden arbeiders 4 tot 5 frank per dag verdienen. Voor veel gezinnen uit Dudzele en de omliggende gemeenten was dat een groot verschil. Sommigen stapten elke dag te voet naar het werk. Een fiets was voor de meeste werkmensen nog te duur.
Wie van verder kwam, bleef in Dudzele of in de buurt overnachten. In estaminets betaalden de vaartwerkers 1,50 frank per dag voor eten en een slaapplaats op stro- of kafzak.
Voor vooruitziende gezinnen werd werken in de vaart een keerpunt. Sommige vaders en zonen spaarden genoeg om later op te klimmen van werkman tot kleine, en soms zelfs grotere boer. Het betere loon gaf gezinnen ademruimte. Maar niet iedereen hield daar iets aan over.
Herderbrugge en het café aan de vaart
Dicht bij de vaart, niet ver van de huidige brug, stond een café met de naam In den Herder. Die naam bleef hangen in de volksmond. Zo groeide de benaming Herderbrugge.
Het café speelde een opvallende rol in het leven van de vaartwerkers. Om de week werden daar de lonen uitbetaald. Dat maakte van het kleine café een drukke plek, zeker op betaaldagen.
De drank vloeide er rijkelijk. Een liter sterke genever kostte 1,20 frank. Voor 1 frank kreeg men tien borrels. Voor arbeiders die moeilijk van de drank konden blijven, verdween het hogere loon vaak even snel als het kwam.
De tekst vertelt hoe sommige mannen later aangewezen bleven op “den disch”, het Bureel van Weldadigheid. Het verhaal van de vaart is dus niet alleen een verhaal van vooruitgang. Het is ook een verhaal van kwetsbare mensen die plots meer verdienden, maar niet altijd sterker stonden.
Onrust bij de werken in 1898
In februari 1898 kwam het tot een conflict. Een ploeg van ongeveer tachtig arbeiders, vooral mannen uit Lissewege, Dudzele en Sijsele, was betrokken bij de werken van Brugge-Zeehaven.
De ploeg deed zwaar werk: wagens laden. Tot dan kregen de mannen 29 centiemen per uur. Daarna werd voorgesteld om het werk “in onderneming” te laten uitvoeren, aan 1,30 frank per wagen. De arbeiders vreesden dat ze daardoor minder loon zouden krijgen. Volgens een nota ging het om ongeveer 20 tot 30 centiemen per man per dag.
De mannen legden het werk stil. Toen ze de volgende dag toch terugkeerden, waren andere ploegen naar hetzelfde werk gestuurd. De gendarmerie kwam ter plaatse. De oude ploeg werd naar het bureel van de Zeehaven gebracht, dat gevestigd was in De Herder.
Er zijn geen gewelddaden gemeld. Wel zouden enkele voortrekkers bedreigingen hebben geuit tegen werkwillige arbeiders. Kort daarna was iedereen opnieuw aan het werk.
Meer dan een kanaal
Vandaag klinkt Herderbrugge als een gewone plaatsnaam. Maar achter die naam zit een scherp stuk sociale geschiedenis van Dudzele en omgeving.
Het Boudewijnkanaal bracht werk, loon en kansen. Tegelijk legde het bloot hoe hard het arbeidersbestaan was. Mannen trokken te voet naar de vaart, sliepen sober op logement, vochten voor centiemen loonverschil en kregen hun geld uitbetaald in een café dat tegelijk ontmoetingsplek, betaalpost en valkuil was.
Zo vertelt werken in de vaart niet alleen hoe een kanaal werd gegraven. Het vertelt ook hoe mensen van hier probeerden vooruit te raken, met modder aan de schoenen en weinig zekerheid in de hand.
Met dank aan: Antoon Scherpereel
